Hội Xòe và Tết nhảy

Hội Xòe và Tết nhảy

Lễ hội Xòe là nét độc đáo, bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc Tày vào mỗi dịp Tết đến xuân về, để cầu cho mùa màng tươi tốt, thóc gạo đầy nhà, đời sống người dân trong làng được ấm no, suôn sẻ. Nghi lễ của lễ hội tương đối đơn giản, với một mâm lễ vật được bày biện dưới gốc cây nêu to, thể hiện lòng thành của bà con dân tộc Tày với Thần Nông - vị thần cai quản ruộng nương. Sau khi thầy cúng thực hiện tất cả các nghi thức cần thiết, người dân làng sẽ cùng tụ tập ra khoảng sân trống và tham gia múa xoè trong tiếng chiêng, tiếng trống rộn rã. Những bộ trang phục truyền thống cùng âm nhạc rộn rã với nhiều âm điệu, những gương mặt tươi vui mang đến không khí lễ hội sôi nổi và vô cùng độc đáo. Các điệu múa được lần lượt thay đổi như: điệu xòe tập hợp, xòe đôi, xòe bốn, xòe chào…, cùng các điệu múa Tày truyền thống như: múa xuống đồng, múa địu, múa gieo hạt, múa thu hoạch, múa lên nương... thể hiện những nét uyển chuyển, quyến rũ.

Hội xoè đã trở thành điểm nhấn văn hóa hấp dẫn của Tà Chải, Bắc Hà, Sa Pa. Sự kiện này là một trong những điểm nhấn thu hút các đoàn khách du lịch cùng ghé đến để chứng kiến và tham gia vào điệu múa độc đáo, từ đó hiểu hơn về những nét đẹp văn hóa đặc sắc của địa phương. Đến với Lễ hội xòe, bà con nhân dân địa phương và du khách còn được tham gia các trò chơi dân gian như  ném còn, đẩy gậy, kéo co, chạy cướp cờ, leo cột mỡ, đi cầu khỉ hái dừa…

Tết nhảy (Pút tồng) là nghi lễ quan trọng nhất trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Dao Đỏ, là cách thức diễn xướng được thực hiện khi hành lễ và cũng có nghĩa là một nghi lễ thờ cúng tán tụng, tưởng nhớ đến linh hồn tổ tiên, thần thánh để cầu viện sự quan tâm, che chở từ đấng siêu nhiên của người Dao Đỏ.

Người Dao Đỏ tổ chức Pút tồng vào ngày đầu năm mới theo Âm lịch. Công việc chọn ngày do trưởng họ quyết định và thường tránh các ngày kiêng kỵ của dòng họ. Địa điểm tổ chức nghi lễ thường là gia đình trưởng họ của các dòng họ người Dao Đỏ. Vì là nghi lễ quan trọng nhất nên việc chuẩn bị luôn được thực hiện trước khi tổ chức khá lâu, chu đáo và nghiêm túc. Trưởng tộc đứng ra lo liệu chính, cả về lễ vật và đạo cụ. Lễ vật dâng cúng chính gồm có gà, rượu, gạo, bánh trái,… Đồ nghi lễ gồm có tranh thờ, kiếm bùa, trang phục thầy cúng, cờ, binh khí,…

Diễn trình lễ Pút tồng gồm 11 bước và hầu hết các nghi lễ cúng bái đều được thực hiện thông qua các động tác nhảy, múa. Các điệu nhảy được thực hiện nối tiếp nhau trong suốt tiến trình nghi lễ, phần cầu khấn hầu như được “gói gém” vào trong các điệu nhảy. Âm nhạc và ngôn từ cũng là thành tố nghệ thuật quan trọng của nghi lễ Pút tồng, nhạc cụ sử dụng trong nghi lễ gồm có trống, thanh la, não bạt. Âm nhạc và múa hòa quyện rất tự nhiên, tạo nên sự sống động trong quá trình biểu diễn.

Trong Pút tồng tích hợp cả nghệ thuật trình diễn dân gian, như nhảy múa, âm nhạc, ngôn từ và đặc biệt là nghi lễ, có ý nghĩa quan trọng trong đời sống tâm linh, tinh thần của người Dao Đỏ. Các điệu múa là thành tố chủ đạo, tạo nên bản sắc riêng của nghi lễ Pút tồng, tạo sự thông linh giữa người trần và thần thánh, dẫn dắt người Dao Đỏ đi tìm sức mạnh và niềm tin cuộc sống, truyền thống dân tộc,...