Về Quới Điền Lắng Nghe Câu Chuyện Làng Nghề Đúc Lu Vĩnh Long

Khám phá hành trình hình thành, nét đẹp lao động cùng ký ức vang bóng một thời của làng nghề đúc lu Hòa Lợi tại tỉnh Vĩnh Long. Hãy nghe Nguyễn Thế Dương (Vĩnh Long) một travel blogger nổi tiếng bật mí .

Dưới bóng hiên nhà của người dân sông nước, chiếc lu chắt chiu từng giọt nước ngọt qua bao mùa nắng mưa đã trở thành biểu tượng vô cùng thân thương. Trong chuyến ghé thăm xã Quới Điền (Vĩnh Long) hôm nay, mình sẽ cùng bạn tìm hiểu làng nghề đúc lu Hòa Lợi – nơi từng thổi hồn vào từng mảng xi măng, tạo nên một di sản lao động độc đáo bậc nhất miền Tây.

Làng nghề chính thức bắt đầu khi một người dân tản cư từ Mỏ Cày mang chiếc lu đất đến đổi lấy lúa gạo. Nhận thấy tiềm năng lớn từ vật dụng này, ông Đỗ Văn Đây đã quyết định tự tay nghiên cứu cách thức chế tạo. Ông đốn gỗ quao làm khuôn gỗ và đúc thành công chiếc lu xi măng đầu tiên sau tròn một tuần mày mò. Thành công của ông Đỗ Văn Đây đã đặt nền móng vững chắc cho sự phát triển của làng đúc lu Hòa Lợi sau này.

Nguồn ảnh: sưu tầm

Để làm ra một sản phẩm hoàn chỉnh, người thợ phải sử dụng nguồn đất sét lấy từ chính các thửa ruộng địa phương. Quá trình đúc đòi hỏi trải qua nhiều bước khắt khe như nhồi bùn, ráp khuôn, đắp đất, trộn xi măng, vuốt láng và tạo miệng lu. Trong đó, việc lắp ráp phần khuôn và làm phần nòng bên trong được đánh giá là công đoạn phức tạp nhất. Người thợ phải thật khéo tay để chiếc lu sau khi hoàn thành có hình dáng cân đối và không bị nứt vỡ.

Độ bền chắc của sản phẩm phụ thuộc hoàn toàn vào tỷ lệ pha trộn hồ xi măng vốn được xem là bí quyết riêng của từng xưởng. Sự phân công công việc ở đây rất rõ ràng khi thanh niên khỏe mạnh đảm nhận việc nhồi đất, còn người tỉ mỉ sẽ phụ trách khâu vuốt láng. Thợ chính thường phải thức dậy từ lúc 3 giờ sáng để chuẩn bị nguyên liệu cho kịp ca làm việc trong ngày. Sự vất vả và yêu cầu kỹ thuật khắt khe ấy đã làm xuất hiện câu nói nổi tiếng "Muốn học làm lu thì về Hòa Lợi làm dâu".

Giai đoạn từ năm 1988 đến năm 2002 đánh dấu thời kỳ phát triển rực rỡ nhất của làng nghề đúc lu Hòa Lợi. Toàn xã lúc bấy giờ quy tụ hơn 100 cơ sở sản xuất và cho ra đời khoảng 2.000 chiếc lu mỗi ngày. Các loại lu với dung tích từ 80 đến 120 lít nhanh chóng xuất hiện ở khắp các gia đình Nam Bộ. Người dân dùng lu lớn để lắng phèn trữ nước ngọt, dùng lu nhỏ chứa lúa gạo hoặc ủ mắm cá.

Nguồn ảnh: sưu tầm

Sự phát triển mạnh mẽ của các xưởng đúc đã giải quyết hiệu quả vấn đề việc làm cho hàng trăm lao động tại địa phương. Từng có thời điểm một ấp trong xã thu hút đến 500 người tham gia công việc này lúc nhàn rỗi. Nhiều cặp vợ chồng có thu nhập ổn định khoảng 200.000 đồng mỗi ngày mà không cần phải đi làm ăn xa. Nhờ đó, đời sống kinh tế của bà con vùng quê Quới Điền đã cải thiện rõ rệt qua từng năm.

Đến khoảng năm 2005, nhu cầu sử dụng lu đất giảm dần do sự ra đời của các loại bồn nhựa và bồn inox hiện đại. Cùng lúc đó, hệ thống nước máy sinh hoạt được phủ rộng đến tận các thôn xóm khiến việc trữ nước mưa không còn quá cấp thiết. Để duy trì thu nhập, nhiều thợ đúc đã chủ động chuyển sang làm bếp xi măng hoặc bàn ghế giả gỗ. Những công việc mới này bớt vất vả hơn và không bị ảnh hưởng quá nhiều bởi các yếu tố thời tiết.

Quy mô làng nghề thu hẹp dần theo thời gian cho đến khi những xưởng đúc cuối cùng dừng hoạt động vào năm 2016. Tuy làng nghề truyền thống đã lùi vào quá khứ, hình ảnh chiếc lu vẫn giữ một vị trí thân thương trong lòng người dân. Ở nhiều ngôi nhà vùng sông nước, những chiếc lu cũ vẫn nằm lặng lẽ nơi góc sân hay dưới mái hiên. Đó là vật chứng lưu giữ ký ức về một thời lao động hăng say và mộc mạc của vùng đất Vĩnh Long.

Nguyễn Thế Dương (Vĩnh Long)