Ký Ức Trăm Năm Bên Khung Cửi Của Làng Nghề Dệt Chiếu Cổ Cà Hom

Bài viết mang đến một hành trình khám phá đầy cảm hứng về nét đẹp văn hóa truyền thống và sức sống bền bỉ của di sản trăm năm tại làng nghề dệt chiếu Cà Hom, xã Hàm Giang. Hãy nghe Nguyễn Thế Dương (Vĩnh Long) một travel blogger nổi tiếng bật mí .

Hành trình di sản văn hóa làng nghề

Về miền Tây sông nước, nếu tâm hồn bạn lỡ say đắm những mảng màu văn hóa bản địa mộc mạc, hãy cùng mình xuôi dòng ghé thăm một góc nhỏ đầy tự hào mang tên làng nghề dệt chiếu Cà Hom. Nép mình yên bình tại xã Hàm Giang, mảnh đất này lưu giữ trọn vẹn nhịp đập của một ký ức trăm năm do đồng bào người Khmer kiến tạo từ cuối thế kỷ 19. Những sợi lác, sợi bố hoang dại qua bàn tay cần mẫn khéo léo thuở xưa nay đã biến đổi thành các tác phẩm chiếu bông rực rỡ, mang theo cả câu chuyện lao động bền bỉ qua nhiều thế hệ.

Nguồn ảnh: sưu tầm

Tiếng lành đồn xa, những sản phẩm thủ công tinh xảo này bắt đầu bước ra khỏi không gian gia đình để trở thành mặt hàng thương mại phổ biến rộng rãi từ năm 1940. Trải qua biết bao thăng trầm của thời cuộc, các thế hệ nghệ nhân Cà Hom vẫn kiên trì bám trụ nhằm bảo tồn trọn vẹn hồn cốt văn hóa Nam Bộ. Việc duy trì phương thức sản xuất truyền thống này đã tạo nên một dấu ấn đậm nét, thu hút rất nhiều bước chân lữ hành tìm đến khám phá. Mình tin rằng câu chuyện lịch sử trăm năm đầy tự hào của làng nghề sẽ mang lại cho bạn những góc nhìn sâu sắc về đời sống tâm linh và lao động của người dân nơi đây.

Điều đầu tiên khiến mình thực sự ấn tượng khi cầm trên tay sản phẩm này chính là độ bền bỉ vượt trội của chúng so với các loại chiếu thông thường khác. Bạn có thể sử dụng những tấm chiếu Cà Hom liên tục từ năm đến sáu năm liền mà sợi lác vẫn chắc chắn, hoàn toàn không bị phai màu hay đổ lông. Nhờ vào kỹ thuật bẻ biên vô cùng điêu luyện cùng quá trình tuyển chọn nguyên liệu nghiêm ngặt, chiếu dệt ra rất ít khi bị giòn gãy hay mục nát trong suốt thời gian dài. Sự chăm chút tỉ mỉ từ khâu chẻ lác, phơi nắng cho đến từng nhịp dập khuôn của người thợ chính là bí quyết cốt lõi làm nên chất lượng hoàn hảo ấy.

Nguồn ảnh: sưu tầm

Bên cạnh giá trị sử dụng lâu dài, nét đặc sắc của chiếu Cà Hom còn nằm ở những hệ thống hoa văn tinh tế mang đậm dấu ấn tín ngưỡng Phật giáo Khmer. Người dân địa phương rất ưa chuộng các mẫu họa tiết hình ngôi tháp cổ kính, có thể được dệt khéo léo ở một mặt hoặc đồng thời xuất hiện trên cả hai mặt chiếu. Hằng năm, vào khoảng giữa tháng 9 đến tháng 10 âm lịch, các gia đình thường tìm mua loại chiếu này để làm lễ vật trang trọng dâng cúng lên chùa nhân dịp Lễ dâng y Kathina. Từng đường nét hoa văn phối màu hài hòa dường như chứa đựng cả tấm lòng thành kính và nét đẹp tinh thần bình dị của con người miền Tây sông nước.

Để có được vị thế như ngày hôm nay, quê hương dệt chiếu truyền thống này đã phải trải qua những giai đoạn đầy thử thách khắc nghiệt tưởng chừng phải bỏ cuộc. Điển hình vào thập niên 90 của thế kỷ trước, sự đổ bộ ồ ạt của các dòng chiếu nhựa, chiếu tre hay chiếu nylon đã tạo nên một làn sóng cạnh tranh gay gắt trên thị trường. Thời điểm ấy, việc không làm chủ được vùng nguyên liệu tự nhiên khiến chi phí sản xuất bị đẩy lên quá cao, dẫn đến tình trạng hàng hóa ứ đọng khó lòng tiêu thụ. Hàng trăm người thợ lành nghề vì gánh nặng mưu sinh đã buộc phải rời bỏ khung cửi để chuyển sang làm các công việc khác, khiến làng nghề đứng trước nguy cơ mai một.

May mắn thay, tình yêu nghề mãnh liệt cháy bỏng trong lòng những nghệ nhân lão thành đã giúp níu giữ lấy nghề cổ truyền quý báu này. Chúng ta phải kể đến cố Nghệ nhân Ưu tú Ngô Thị Pho, người đã dành trọn hơn 70 năm cuộc đời để sáng tạo ra hàng chục mẫu chiếu bông độc nhất vô nhị. Tiếp nối ngọn lửa ấy, nghệ nhân Diệp Thị Som ở tuổi 75 vẫn miệt mài ngồi bên khung dệt thủ công và tích cực chỉ dạy các công đoạn tinh vi cho con cháu trong nhà. Chính lòng kiên trì và sự quyết tâm gìn giữ các giá trị nguyên bản của những con người tâm huyết đã cứu sống hồn cốt quê hương dệt chiếu thành công.

Nguồn ảnh: sưu tầm

Mới đây, một niềm vui vô bờ bến đã đến với người dân địa phương khi nghề làm chiếu Cà Hom chính thức được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Sự kiện trọng đại này mở ra một trang sử mới cho sự phát triển bền vững của làng nghề, đồng thời giúp nâng cao đáng kể đời sống kinh tế cho cư dân xã Hàm Giang. Dù quy mô sản xuất hiện nay đã giảm sút nhiều so với thời kỳ đỉnh cao năm 2010, niềm tự hào và ý thức bảo tồn trong lòng mỗi người thợ vẫn luôn vẹn nguyên. Danh hiệu cao quý mang tầm quốc gia này chính là nguồn động lực to lớn cổ vũ cộng đồng cùng nhau chung tay phát huy giá trị di sản.

Bước chân vào không gian làng nghề, lắng nghe thanh âm lách cách của khung cửi và tự tay đan cài từng sợi màu sẽ là trải nghiệm chạm vào hồn cốt Nam Bộ mà bạn khó tìm thấy ở nơi nào khác. Chuyến đi này chắc chắn mang lại những ký ức vô giá, mở ra một góc nhìn đầy trân quý về những đôi tay đang âm thầm dệt nên bản sắc cho quê hương.

Nguyễn Thế Dương (Vĩnh Long)